“Монэнзим” ХХК-ийн нэхэмжлэлтэй,

“Айвико” ХХК-д холбогдох хэргийн тухай

Улсын Дээд шүүхийн иргэний хэргийн танхимын шүүгч Д.Цолмон би “Монэнзим” ХХК-ийн нэхэмжлэлтэй, “Айвико” ХХК-д холбогдох “Гэрээний үүргээ биелүүлж газар ашиглах эрхийг шилжүүлэхтэй холбоотой баримт бичгийг бүрдүүлж өгөхийг даалгах” тухай нэхэмжлэлийн шаардлагатай, Баянгол, Хан-Уул, Сонгинохайрхан дүүргийн Иргэний хэргийн анхан шатны тойргийн шүүхийн 2025 оны 02 дугаар сарын 20-ны өдрийн 192/ШШ2025/01518 дугаар шийдвэр, Нийслэлийн Иргэний хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн 2025 оны 05 дугаар сарын 02-ны өдрийн 210/МА2025/00724 дүгээр магадлалтай иргэний хэргийг нэхэмжлэгчийн итгэмжлэгдсэн төлөөлөгч Г.Ганзоригтын хяналтын журмаар гаргасан гомдлоор тус шүүхийн 2025 оны 10 дугаар сарын 02-ны өдрийн шүүх хуралдаанаар хянан хэлэлцэж, шүүх бүрэлдэхүүний олонхын саналаар нэхэмжлэгчийн гомдлыг хангаж, нэхэмжлэлийн шаардлагыг хангаж, анхан болон давж заалдах шатны шүүхийн шийдвэр, магадлалд өөрчлөлт оруулахаар шийдвэрлэснийг хууль хэрэглээний хувьд дэмжээгүй тул Монгол Улсын Шүүхийн тухай хуулийн 16 дугаар зүйлийн 16.1.6-д “шүүх бүрэлдэхүүнтэйгээр хянан шийдвэрлэж байгаа хэргийн талаар саналаа бие даан гаргах, хууль хэрэглээний талаар тусгай саналтай бол бичгээр гаргаж хэрэгт хавсаргах”,  22 дугаар зүйлийн 22.6-д “Шүүх хамтын зарчмаар хэрэг, маргааныг хянан хэлэлцэхдээ олонхын саналаар шийдвэр гаргана. Хяналтын шатны шүүхийн шүүгч тусгай саналаа шүүхийн цахим хуудаст байршуулж, нийтлэх эрхтэй” гэж тус тус заасны дагуу маргааны үйл баримтад хамаарах хуулийг хэрэглэх ёстой гэсэн үндэслэлээр энэхүү тусгай саналыг бичив. 

1. Маргааны үйл баримтын талаар:

Нэхэмжлэгч “Монэнзим” ХХК нь хариуцагч “Айвико” ХХК-д холбогдуулан гэрээний үүргээ биелүүлж газар ашиглах эрхийг шилжүүлэхтэй холбоотой баримт бичгийг бүрдүүлж өгөхийг даалгах тухай шаардлага гаргаж, үндэслэлээ “...2015.11.12-ны өдөр Б.Одгэрэл, “Монэнзим” ХХК, “Айвико” ХХК -ийн хооронд байгуулагдсан гурван талт гэрээний 2.1-д “А” тал буюу “Айвико” ХХК нь Нийслэлийн Засаг даргын 2011.06.17-ны өдрийн 474 тоот захирамжаар ашиглаж буй 16,446 м.кв газраас манай компани ашиглах эрх бүхий кадастрын зурагт заагдсан А цэгт 3,320 м.кв, С цэгт 890 м.кв, D цэгт 1,184 м.кв газар буюу нийт 5,394 м.кв газрыг “С” тал буюу “Монэнзим” ХХК-д шилжүүлэн эзэмшүүлэх хүсэлтийг 2015.11.27-ны өдрийн дотор Нийслэлийн Засаг даргад албан бичгээр гаргаж өгөх үүргийг хүлээсэн ба 2015 оны 11 сард “Монэнзим” ХХК-ийн өмгөөлөгчид газар шилжүүлэх хүсэлт, холбогдох бичиг баримтыг шилжүүлж өгснөөр гэрээгээр хүлээсэн үүргээ биелүүлсэн гэж тайлбарлаж байгааг гэрээний үүргээ зохих ёсоор гүйцэтгэсэн гэж үзэх хууль зүйн үндэслэлгүй” гэж тодорхойлжээ.

Хариуцагч “Айвико” ХХК нь нэхэмжлэлийн шаардлагыг эс зөвшөөрч “...2015.11.15-ны өдөр “Монэнзим” ХХК-ийн өмгөөлөгчид газартай холбоотой бүх баримтаа акт үйлдэн нотариатаар баталгаажуулан хүлээлгэн өгсөн. Тухайн үед газрын төлбөр, бүх зүйлийн тооцоог дуусгаад газрын албанд хандсан бичгээ гарган хүлээлгэн өгсөн. Харин энэхүү бичиг баримтын дагуу “Монэнзим” ХХК нь Нийслэлийн газрын албанд хандаагүй бөгөөд ... газар нь “Монэнзим” ХХК-д шилжээгүй нь нэхэмжлэгчийн дотоодын өөрсдийн буруутай ажиллагаанаас шалтгаалсан. ... Газрын тухай хуулийн 35 дугаар зүйлийн 35.1.4-т газар эзэмшүүлэх тухай шийдвэр гаргасан этгээдийн зөвшөөрөлгүйгээр эрхийн гэрчилгээг бусдад шилжүүлэх заалтын дагуу газрын гэрчилгээг бусдад шилжүүлэх эрх олгогдоогүй, ... хязгаарлагдмал эрхтэй газар ашиглагч нь дураараа газраа шилжүүлнэ гэх асуудал нь хуульд нийцэхгүй.  ...Иймд гэрээний үүргээ биелүүлсэн байхад дахин шаардах нь хууль зүйн хувьд үндэслэлгүй. ...” гэж маргасан.

Нэхэмжлэгч “Монэнзим” ХХК болон хариуцагч “Айвико” ХХК нь гадаадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгж бөгөөд хариуцагч “Айвико” ХХК-д Хан-Уул дүүрэг, 3-р хороо, 83/1, 83/2, 83/3 хаягт байрлах, нийт 16440 м.кв талбай бүхий газрыг үйлдвэрлэлийн зориулалтаар ашиглуулахаар Нийслэлийн Засаг даргын 2011.06.17-ны өдрийн 474 тоот шийдвэрээр нэгж талбарын 8019/0042 дугаар бүхий, 2017.11.24-ний өдрийн А/897 тоот захирамжаар нэгж талбарын 178019/0042, 18640308304613 дугаар бүхий, 2023.05.03-ны өдрийн А/443 дугаартай захирамжаар нэгж талбарын 1780200090 дугаар бүхий газрыг 5 жилийн хугацаагаар сунгаж, газрын хэмжээ 16,428 м.кв болж, эрхийн улсын бүртгэлийн А-2206000045 дугаарт бүртгэж гэрчилгээ олгосон байна.  2015.11.12-ны өдөр “Монэнзим” ХХК, “Айвико” ХХК болон иргэн Б.Одгэрэл нарын хооронд “Гурван талт гэрээ” байгуулагдаж, хариуцагч “Айвико” ХХК нь Б.Одгэрэлийн эзэмшдэг “Айвико” ХХК-ийн 4 ширхэг хувьцааг буцаан худалдаж авах, мөн зээлийг хүүгийн хамт төлөх, өөрийн ашиглаж буй газраас 5394 м.кв газрыг “Монэнзим” ХХК-д шилжүүлж авах хүсэлт гаргасныг хүлээн зөвшөөрөх, үл хөдлөх эд хөрөнгийн өмчлөх эрхийг шилжүүлэхийг зөвшөөрсөн талаар Худалдаа хөгжлийн банканд албан бичиг өгөх үүрэг хүлээж, 2016.02.29-ний өдөр “Монэнзим” ХХК нь Нийслэлийн Хан-Уул дүүргийн 3-р хороо, Үйлдвэр эв нэгдэл гудамж, 83/4 тоот хаягт байршилтай 2670 м.кв талбайтай, үйлдвэрлэлийн зориулалттай, үл хөдлөх эд хөрөнгийн хууль ёсны өмчлөгчөөр эрхийн улсын бүртгэлийн Ү-2206002945 дугаарт бүртгэж, гэрчилгээ олгосон, хариуцагчийн ашиглах эрх бүхий дээрх газар дээр нэхэмжлэгч “Монэнзим” ХХК-ийн үл хөдлөх эд хөрөнгө байрладаг, хариуцагч дуслын шингэний үйлдвэрийн, нэхэмжлэгч гадаад худалдаа, эм, био бэлдмэлийн үйлдвэрийн үйл ажиллагаа явуулдаг тухай үйл баримт тогтоогдсон байна.

2. Анхан болон давж заалдах шатны шүүх хэргийг шийдвэрлэсэн талаар:

Анхан шатны шүүх “...Газрын тухай хуулийн 44 дүгээр зүйлийн 44.5, 45 дугаар зүйлийн 45.1 дэх хэсгүүдэд гадаадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгжид энэ хуулийн дагуу газрыг тусгай зориулалт, хугацаа, болзолтойгоор ашиглуулах бөгөөд уг хугацааг Засгийн газар тогтооно гэж, газар ашиглагч нь энэ хуулийн 35.1.1, 35.1.2, 35.1.5, 35.3.1-35.3.5-д заасан болон бусад хууль тогтоомжид заасан эрх эдэлж, үүрэг хүлээнэ гэж тус тус заасан. Хариуцагч “Айвико” ХХК-д Газрын тухай хуулийн 35 дугаар зүйлийн 35.1.4 дэх хэсэгт заасан газар эзэмшүүлэх тухай шийдвэр гаргасан этгээдийн зөвшөөрөлтэйгөөр эрхийн гэрчилгээгээ бусдад шилжүүлэх эрх олгогдоогүй бөгөөд гэрээнд заасан үүргээ биелүүлэх, холбогдох баримтыг гарган өгөх замаар ашиглаж буй газраасаа хэсэгчлэн шилжүүлэх хүсэлтийг эрх бүхий байгууллагад гаргах боломжгүй юм. ...Хариуцагч “Айвико” ХХК-ийн нэр дээр газар ашиглах эрхийн гэрчилгээ олгогдсон ч “Монэнзим” ХХК нь өнөөдрийг хүртэл бодитоор эзэмшиж, ашиглан үйл ажиллагаа явуулж байгаа нь талуудын тайлбар, хэрэгт авагдсан баримтаар тогтоогдсон бөгөөд газрыг ашиглуулах эрхийг шилжүүлэх нь хариуцагчийн хүсэл зоригоос хамаарахгүй гэж дүгнэлээ. ...Талуудын хооронд байгуулсан гэрээний ихэнх хэсэг нь биелсэн буюу хүчин төгөлдөр байгаа бөгөөд хариуцагч өөрт олгогдоогүй эрхийг хэрэгжүүлэх, газар ашиглах эрхийг шилжүүлэн өгөхөөр заасан хэсгийг биелүүлэх боломжгүй нөхцөл байдал үүссэн байна.” гэж дүгнэн, нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгож шийдвэрлэсэн.

Давж заалдах шатны шүүх “...нэхэмжлэгч “Монэнзим” ХХК-ийн шаардаж байгаа 5,394 м.кв газрын ашиглах эрхийг Газрын тухай хуулийн 35 дугаар зүйлийн 35.1.4, 38 дугаар зүйлд заасны дагуу түүнд шилжүүлэн өгөх эрх хариуцагч “Айвико” ХХК-д хуулиар олгогдоогүй талаарх анхан шатны шүүхийн дүгнэлт хууль зүйн үндэслэлтэй. Учир нь, хариуцагч мөн хуулийн 45 дугаар зүйлийн 45.1 дэх хэсэгт заасны дагуу газар ашиглах эрх, үүргийг хэрэгжүүлэхдээ мөн хуулийн 35 дугаар зүйлийн 35.1.4-т газар эзэмшүүлэх тухай шийдвэр гаргасан этгээдийн зөвшөөрөлтэйгөөр эрхийн гэрчилгээгээ бусдад шилжүүлэх болон мөн хуулийн 35.3.1-д энэ хуульд заасны дагуу эрхийн гэрчилгээгээ барьцаалах, шилжүүлэх эрхийг Монгол Улсын иргэн, хуулийн этгээдийн нэгэн адил хэрэгжүүлэх бүрэн эрхгүй байна. ... Харин талуудын байгуулсан гурван талт гэрээнд ... хариуцагч нь өөрийн газар дээр оршин байх нэхэмжлэгчийн үл хөдлөх эд хөрөнгийн өмчлөх эрхээ хэрэгжүүлэх эрхийг хангахаар 5,394 м.кв газрыг нэхэмжлэгчид ашиглуулахыг зөвшөөрч хэлцэл хийснийг Иргэний хуулийн 189 дүгээр зүйлийн 189.5 дахь хэсэгт зааснаар гэрээ байгуулагдсан гэж үзэхээр байна. Хариуцагч энэхүү гэрээний 2.1-д зааснаар газрыг ашиглуулах зөвшөөрлөө 2015.11.27-ны өдөр нэхэмжлэгчид гарган өгөх үүрэг хүлээсэн. Уг үүргээ биелүүлж 2015.11.19-ний өдөр газар ашиглах эрхийг шилжүүлэхэд шаардлагатай 9 ширхэг баримтыг нэхэмжлэгчид хүлээлгэн өгч “Баримт бичгүүд хүлээлцсэн” акт үйлдсэн нь хэргийн баримтаар тогтоогдсон, ... ийнхүү хариуцагчийн гэрээгээр хүлээсэн үүрэг дуусгавар болсон байх тул нэхэмжлэгч уг гэрээний үүргийг дахин шаардах эрхгүй байна. Анхан шатны шүүхээс талуудын энэхүү тохиролцоог хуульд нийцээгүй буюу Иргэний хуулийн 56 дугаар зүйлд заасан хүчин төгөлдөр бус хэлцэл гэж дүгнэсэн нь буруу байх тул анхан шатны шүүхийн дүгнэлтийг дээрх байдлаар залруулж, зохигчийн хооронд байгуулсан гурван талт гэрээг хүчин төгөлдөр хүсэл зоригийн илэрхийлэл гэж үзнэ” гэсэн үндэслэлээр анхан шатны шүүхийн шийдвэрт хууль хэрэглээний өөрчлөлт оруулсан. 

3. Хууль хэрэглээний тухайд гаргах санал:  

Монгол Улсад үйл ажиллагаа явуулж буй гадаадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн хоёр нэгж өөрийн газар ашиглах эрхийг гэрээгээр нэг нь нөгөөдөө шилжүүлэхээр тохирч, улмаар үүнтэй холбоотой баримт бичгийг бүрдүүлж өгөхийг нөгөө талаасаа шаардах эрхтэй эсэх нь энэ хэргийн хувьд маргааны эрх зүйн үндэслэл болсон байна.

Нэхэмжлэгч “Монэнзим” ХХК болон хариуцагч “Айвико” ХХК нь гадаадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгж бөгөөд хариуцагч “Айвико” ХХК-д Хан-Уул дүүрэг, 3 дугаар хороо, 83/1, 83/2, 83/3 хаягт байрлах, нийт 16440 м.кв талбай бүхий газрыг үйлдвэрлэлийн зориулалтаар ашиглуулахаар Нийслэлийн Засаг даргын 2011.06.17-ны өдрийн 474 тоот шийдвэрээр нэгж талбарын 8019/0042 дугаар бүхий, 2017.11.24-ний өдрийн А/897 тоот захирамжаар нэгж талбарын 178019/0042, 18640308304613 дугаар бүхий, 2023.05.03-ны өдрийн А/443 дугаартай захирамжаар нэгж талбарын 1780200090 дугаар бүхий газрыг 5 жилийн хугацаагаар сунгаж, газрын хэмжээ 16,428 м.кв болж, эрхийн улсын бүртгэлийн А-2206000045 дугаарт бүртгэж гэрчилгээ олгосон ба энэ газрын зарим хэсэгт нэхэмжлэгчийн үл хөдлөх эд хөрөнгө байршиж, үйл ажиллагаа нь явуулдаг байна.  

Аливаа шаардах эрх нь хууль зүйн үндэслэлтэй байгаа тохиолдолд шүүх тухайн зөрчигдсөн эрхийг хуульд зааснаар сэргээх зарчимтай. Иймээс нэхэмжлэгчийн “Гэрээний үүргээ биелүүлж газар ашиглах эрхийг шилжүүлэхтэй холбоотой баримт бичгийг бүрдүүлж өгөхийг даалгах” тухай буюу хариуцагчийн “газар ашиглах эрх”-ийн зарим хэсгийг өөртөө шилжүүлж авахаар шаардлагатай баримт бичгийг гаргуулахаар шаардах эрхийн үндэслэлд хуульд нийцсэн дүгнэлт өгөх нь зайлшгүй.

Хөрөнгө оруулалтын тухай хуулийн 3 дугаар зүйлийн 3.1.5-д “Гадаадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгж гэж” Монгол Улсын хууль тогтоомжийн дагуу байгуулагдсан, хуулийн этгээдийн нийт гаргасан хувьцааны 25 буюу түүнээс дээш хувийг гадаадын хөрөнгө оруулагч эзэмшиж байгаа бөгөөд гадаадын хөрөнгө оруулагч тус бүрийн оруулсан хөрөнгө оруулалтын хэмжээ нь 100 мянган америк доллар буюу түүнтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөс дээш байх аж ахуйн нэгжийг хэлнэ.” гэж зохицуулсан ба маргалдагч хоёр этгээд аль аль нь гадаадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгж байна.

Хяналтын шатны шүүх бүрэлдэхүүний олонх гадаадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгжийг Монгол Улсын аж ахуйн нэгж гэж үзсэн нь ерөнхий утгаараа зөв хэдий ч Газрын тухай хуульд “Гадаадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгж”-ийн газартай холбоотой эрхийг тусгайлан нэрлэн зохицуулсан байхад дээрх нийтлэг утгаар тайлбарлах нь хууль зүйн хувьд боломжгүй. Түүнчлэн мөн хуульд гадаадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгжийг тусгайлан заасан учраас “зөвхөн Монгол Улсын” гэсэн тодотгол нөхцөл орсныг анхаарах, улмаар энэ нь газар гэдэг өмчлөлийн онцгой объекттой холбоотой тайлбарлагдах бөгөөд нэхэмжлэгчийн шаардах эрхийн үндэслэл Газрын тухай хуульд нийцсэн эсэхийг тодорхойлох шаардлагатай.

      Газрын тухай хуульд Монгол Улсад газрыг өмчлөх, эзэмших, ашиглах эрхийг тус тусад нь ялган зохицуулсан байх бөгөөд эзэмших, ашиглах эрхийн гэрчилгээг хэнд, ямар болзолтойгоор олгохыг тусгайлан, ялгамжтай зохицуулсныг анхаарах шаардлагатай. Учир нь, нэг талаас газар нь үл хөдлөх эд хөрөнгийн хувьд иргэний гүйлгээнд ордог биет хөрөнгө боловч нөгөө талаасаа Үндсэн хуулиар хамгаалагдсан онцгой объект тул эрх зүйн онцгой зохицуулалтыг шаарддаг. Өөрөөр хэлбэл, аливаа улсын газар нутаг нь тухайн улсын  тусгаар тогтнолын баталгаа, төрийн бүрэн эрхт байдал, үндэсний аюулгүй байдлын суурь учраас төрийн онцгой зохицуулалт хийгдэх нь зайлшгүй. 

Газрын тухай хуулийн 3 дугаар зүйлийн 3.1.4-т "газар ашиглах" гэж хуулиар зөвшөөрсөн хүрээнд газар өмчлөгч, эзэмшигчтэй байгуулсан гэрээнд заасны дагуу газрын аль нэг ашигтай чанарыг нь гаргаж хэрэглэхийг хэлнэ гэсэн байна.

Тэгвэл мөн хуулийн 3 дугаар зүйлийн 3.1.7-д "газар эзэмших эрхийн гэрчилгээ" гэж энэ хуулийн дагуу Монгол Улсын иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагын газар эзэмших эрхийг баталгаажуулсан баримт бичгийг” гэж заасан бол,

3.1.8-д "газар ашиглах эрхийн гэрчилгээ" гэж энэ хуулийн дагуу гадаад улс, олон улсын байгууллага, гадаад улсын хуулийн этгээд, гадаадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгж, гадаадын иргэн, харъяалалгүй хүний газар ашиглах эрхийг баталгаажуулсан баримт бичгийг гэж эзэмших, ашиглах эрхийн гэрчилгээг 2 өөр байдлаар тогтоосон.

Үүний зэрэгцээ Газрын тухай хуулийн 6 дугаар зүйлийн 6.3-т “Гадаад улс, олон улсын байгууллага, гадаад улсын хуулийн этгээд, гадаадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгж, гадаадын иргэн, харъяалалгүй хүн тодорхой зориулалт, хугацаа, болзол, гэрээний үндсэн дээр хууль тогтоомжийн дагуу газар ашиглагч байж болно” гэжээ.

Түүнчлэн “газар эзэмшигч”, “газар ашиглагч” гэсэн хоёр ойлголт нь хуулийн зохицуулалтаар ялгаатай байна. Тухайлбал,  Газрын тухай хуулийн  27 дугаар зүйлийн 27.1-д “Газрыг энэ хуульд заасан зориулалт, хугацаа, болзолтойгоор гэрээний үндсэн дээр зөвхөн эрхийн гэрчилгээгээр эзэмшүүлнэ” гэж, 27.2-т “Газар эзэмших эрхийн гэрчилгээг зөвхөн Монгол Улсын иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад олгоно” гэсэн бол 31.1-д “Газар эзэмших хүсэлт гаргагч нь зөвхөн Монгол Улсын иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллага байна” гэж ялган зохицуулсан байна.

Улмаар Газрын тухай хуулийн 38 дугаар зүйлээр “Газар эзэмших эрхийн гэрчилгээг бусдад шилжүүлэх” тухай зохицуулахдаа  38.1-д “Газар эзэмших эрхийн гэрчилгээг хуулиар зөвшөөрсөн хэлбэрээр бусдад шилжүүлж, барьцаалж болно. Эрхийн гэрчилгээг бусдад шилжүүлэх, барьцаалах үйл ажиллагаа нь зөвхөн Монгол Улсын иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагын хооронд явагдана” гэж заажээ.

Харин мөн хуулийн 44 дүгээр зүйлээр “Газар ашиглуулах” тухай харилцааг зохицуулахдаа 44.5-д “Гадаадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгжид энэ хуулийн дагуу газрыг тусгай зориулалт, хугацаа, болзолтойгоор ашиглуулах бөгөөд уг хугацааг Засгийн газар тогтооно” гэсэн байх бөгөөд 45 дугаар зүйлд “Газар ашиглагчийн эрх, үүрэг”-ийг заахдаа  45.1-д “Газар ашиглагч нь энэ хуулийн 35.1.1, 35.1.2, 35.1.5, 35.3.1-35.3.5-д заасан болон бусад хууль тогтоомжид заасан эрх эдэлж, үүрэг хүлээнэ” гэсэн байна.  Үүнээс үзвэл зохигчийн хооронд үүссэн маргаанд хамаарах асуудал буюу талууд гэрээгээр тохиролцон “шийдвэр гаргасан эрх бүхий этгээдийн зөвшөөрөлтэйгөөр эрхийн гэрчилгээгээ бусдад шилжүүлэх” хууль зүйн боломжгүй юм. Тодруулбал, 35.1.4-т заасан газар эзэмшүүлэх тухай шийдвэр гаргасан этгээдийн зөвшөөрөлтэйгөөр эрхийн гэрчилгээгээ бусдад шилжүүлэх; 35.3.6.энэ хуульд заасны дагуу эрхийн гэрчилгээгээ барьцаалах, шилжүүлэх тохиолдолд улсын бүртгэлд бүртгүүлэх тухай зохицуулалт  нь газар ашиглагч этгээдэд хамаарахгүй байна. Иймээс нэхэмжлэгч шаардах эрхгүй буюу талуудын байгуулсан гэрээгээр “газар ашиглах эрхийг шилжүүлэхтэй холбоотой баримт бичгийг бүрдүүлэх” тохиролцоог Газрын тухай хуульд нийцсэн гэж үзэхгүй.

            Дээр дурдсан үндэслэлээр нэхэмжлэлийн шаардлагыг бүхэлд нь хэрэгсэхгүй болгосон анхан шатны шүүхийн шийдвэрийг хэвээр үлдээж, нэхэмжлэгчийн хяналтын журмаар гаргасан гомдлыг хангахгүй орхих нь зүйтэй гэсэн тусгай саналыг бичив.

ШҮҮГЧ                        Д.ЦОЛМОН